Bewegen en de ziekte van Parkinson

Regelmatig bewegen in welke vorm dan ook is voor iedereen belangrijk en gezond. Dagelijkse oefeningen zorgen voor soepele en sterke spieren, betere conditie, maar ook een betere stemming en positief gevoel over uzelf. Inmiddels heeft onderzoek aangetoond dat bewegen voor mensen met de ziekte van Parkinson extra belangrijk is. Het kan bijdragen aan een minder snelle achteruitgang, ook in het denken. Iedereen is anders en wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet. Probeer de tips, adviezen en hulpmiddelen samen met uw zorgverlener uit om te zien wat het beste bij u past.

Bewegen

Bewegen is niet voor iedereen eenvoudig. Kies zoveel mogelijk activiteiten die u leuk vindt. Misschien wandelt u graag of houdt u meer van fietsen, zwemmen of dansen. Uit onderzoek blijkt dat dansen, Tai-Chi of boksen en de ziekte van Parkinson een goede combinatie is. 

Een fysiotherapeut of oefentherapeut kan u helpen met houding- en bewegingsproblemen. Een ergotherapeut kan u helpen om meer actief te worden en het bewegen zelf in te passen in uw dagelijks leven. Wij raden u dan ook aan om samen met uw fysiotherapeut, oefentherapeut of ergotherapeut te onderzoeken welke tips, adviezen en hulpmiddelen het beste bij u passen.

Op de website van de Parkinson Vereniging vindt u: Bewegen in de buurt. Hier kunt u op postcode, soort sport en dag van de week zoeken voor een activiteit of sport bij u in de buurt. Bezoek ook het informatiedossier Parkinson en bewegen.

Wilt u aan de slag met een gezondere leefstijl? De Leefstijl keuzehulp helpt u op weg en is speciaal ontwikkeld voor mensen met parkinson.

Stijfheid

Stijfheid oftewel rigiditeit ontstaat doordat alle spieren doorlopend een klein beetje zijn aangespannen. Als u dan een beweging wilt maken bieden de spieren weerstand. Dat kost veel kracht en energie waardoor u moe wordt en uw lijf mogelijk pijnlijk aanvoelt. U zult merken dat u de neiging heeft om kleinere bewegingen te maken dan vroeger. Wat u kunt doen:

• Door te bewegen blijven de spieren soepel. 
• Probeer zoveel mogelijk uw bewegingen groot te maken. Bijvoorbeeld groot schrijven, grote passen tijdens het lopen en een grote omzwaai maken bij het aantrekken van uw jas.
• Bij het aankleden kunt u het beste beginnen bij de stijfste kant van uw lichaam.    
• Maak gebruik van een voetenbankje of opstapje, u hoeft dan minder ver te reiken. Dit kan echter lastig zijn als uw balans en evenwichtsgevoel ook minder zijn. Ga ergens zo recht mogelijk voor staan of zet de spullen die u (vaak) nodig heeft altijd binnen handbereik. Dit voorkomt gevaarlijke situaties.

Traagheid

Het trager worden bij het in gang zetten van een beweging heet bradykinesie. U zult merken dat u meer tijd nodig heeft voor activiteiten en handelingen dan vroeger. Tips om dit op te vangen:

• Plan uw activiteiten ruim van tevoren en schat in hoeveel tijd u nodig heeft.
• Beweeg heel bewust, richt al uw aandacht op de beweging en voer deze stap voor stap uit. Tellen of een bepaald ritme aanhouden kan hierbij helpen.

Evenwicht

Door de ziekte van Parkinson kunnen er evenwicht- en balansproblemen ontstaan. Vaak wordt (om)draaien moeilijker. Door het balansprobleem ontstaat er ook een risico op vallen. Wat het nog lastiger maakt: het opvangen van uzelf wordt ook moeilijker. Wat hierbij kan helpen:  

• Zorg voor een veilige omgeving zonder obstakels. Hierbij hoort ook een goede verlichting.
• Zorg voor goede stevige schoenen met voldoende grip. 
• Gebruik een wandelstok of rollator voor extra steun.
• Doe oefeningen om uw evenwicht te verbeteren.  
• Tai Chi-training lijkt evenwichtsproblemen te verminderen bij een milde tot matige vorm van de ziekte van Parkinson, met als bijkomend voordeel een beter functioneren en minder valpartijen. (Onderzoek: Tai Chi en posturale stabiliteit bij patiënten met de ziekte van Parkinson)

Lopen

Hypokinesie is een medisch woord voor bewegingsarmoede, hierbij neemt de grootte en de snelheid van bewegingen af. Dit uit zich in het hebben van een vlakke gezichtsuitdrukking, een monotone en zachtere stem en langzamer bewegen. Bij het lopen schuifelt u, zet u kleinere stappen en zwaait u minder met één of beide armen. Tips:

• Neem grote stappen én til uw voeten goed op.
• Handel stapsgewijs en benoem wat u doet.
• Gebruik een wandelstok of rollator.
• In een kleine ruimte kunt u draaien en achteruitlopen voorkomen door zijwaarts te stappen.

Akinesie is moeite met starten en stoppen van een beweging. Bij freezing heeft u moeite een beweging te starten of moeite om door te gaan met bewegen. Of u kunt moeilijk stoppen met lopen, bijvoorbeeld om aan het einde van de straat de hoek om te gaan. Wat u kan helpen:

• Vaak lukt het om in beweging te komen als u ergens naar reikt of ergens overheen moet stappen.
• U kunt bijvoorbeeld strepen op de vloer aanbrengen bij bochten in of om uw huis. Dit helpt om de beweging groter en vloeiender te maken en om op tijd te kunnen stoppen.
• Als u op straat loopt kan het helpen om het tegelpatroon te volgen.
• Probeer een ritme aan te houden door te tellen, te zingen of op de maat van de muziek te lopen. Of volg de passen van een ander die naast u loopt.
• Heeft u meer steun nodig of een grotere prikkel om weer op gang te komen? Overweeg een rollator met een laser en/of geluidssignaal.

Kleine bewegingen

Als u gebruik moet maken van uw fijne motoriek kan het ook moeilijk zijn om op gang te komen en grote bewegingen te maken. Soms helpt het om de armen eerst omhoog te brengen en dan met een vloeiende beweging over te gaan naar de kleine beweging die u wilt maken. Bijvoorbeeld als u knoopjes dicht wilt maken. Andere tips om u op gang te helpen:

• Maak voor uw eigen gevoel overdreven grote bewegingen.
• Bedenk wat u wilt gaan doen in stappen: beker pakken, beker optillen, beker naar de mond brengen en drinken. Dit kunt u ook bereiken door te tellen of te bewegen op het ritme van de muziek of met een metronoom op uw telefoon.  
• Het plaatsen van een stukje tape of sticker waar u naartoe kunt bewegen. Bijvoorbeeld als u op een placemat iets wilt snijden.

U kunt ook oefeningen doen om uw fijne motoriek te verbeteren, denk hierbij aan:

• Oefenen met groot schrijven. 
• Oefen het oppakken van dunne, kleine voorwerpen als rietjes, knikkers of munten. U kunt ook een kralenplank gebruiken of maak een armband met kralen.

De beste manier om uw (fijne) motoriek te trainen is zoveel mogelijk dagelijkse activiteiten te blijven doen én actief te blijven.

Hulpmiddelen

Hieronder vindt u voorbeelden. Wilt u meer bekijken? Ga naar de uw situatie pagina over Parkinson of kijk op de Hulpmiddelenwijzer bij de activiteit die u wilt uitvoeren en filter op Parkinson.

• Schoenen: Schoenen met goede grip en zonder veters.
• Wandelstok: Voor extra steun en stabiliteit.
• Voelt u zich niet meer veilig om te fietsen? Een ander model fiets waarbij u eenvoudig de voeten aan de grond zet, een driewielfiets of vierwielfiets zorgen voor voldoende beweging in de buitenlucht.
• Rollator: Voor meer steun en veiligheid tijdens het lopen. Er zijn speciale rollators met functies (laser, trillen of geluidsignaal) die gericht zijn op mensen met de ziekte van Parkinson. 
• Scootmobiel: Voor langere afstanden. Als een scootmobiel niet geschikt is, omdat deze te snel voor u gaat of omdat u juist verder wil reizen. Dan is er ook alternatief vervoer mogelijk zoals een regiotaxi.
• Rolstoel: Als veilig lopen niet goed meer mogelijk is of als u langere afstanden af wilt leggen dan u lopend kunt doen. 

Let op! Een andere fiets of een scootmobiel biedt geen uitkomst als u moeite heeft met deelnemen in het verkeer. Bijvoorbeeld als u een verminderd reactie vermogen heeft of als u moeite heeft met het overzicht houden in (drukke) situaties. Uw veiligheid en die van andere weggebruikers blijft altijd uw eigen verantwoordelijkheid.