Denken (cognitie) en de ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson beïnvloedt ook uw denken (cognitie) zoals concentreren, plannen, overzicht houden en daarmee het uitvoeren van uw dagelijkse activiteiten. Daag uzelf uit. Blijven bewegen is belangrijk, ook voor uw denken. Probeer de tips, adviezen en hulpmiddelen samen met uw zorgverlener uit om te zien wat het beste bij u past. Iedereen is anders en wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet.

Denken

• Daag uw hersenen uit door zoveel mogelijk dagelijkse activiteiten te blijven doen en eventueel te lezen, puzzels te maken, spelletjes te spelen of nieuwe dingen te leren. Voldoende slaap, ontspanning en gezond eten hoort ook in het rijtje thuis. 
• Aarzel vooral ook niet om hulp te vragen! Niet alleen aan uw naasten, een ergotherapeut kan u ondersteunen met tips voor het oefenen en aanpassen van uw handelingen, uw omgeving en het vinden van hulpmiddelen.
• Het boek Ommetjes door het parkinsonbrein is een zelfhulpmiddel voorwie wel eens obstakels ervaart bij het denken. Het is gemaakt door en voor mensen met parkinson en staat bomvol tips en tricks en slimme oplossingen.

Concentreren

• Zorg voor een opgeruimde en prikkelarme omgeving.
• Doe één ding tegelijk, laat u niet afleiden en neem regelmatig korte pauzes.
• Een wekker, klok of timer kan helpen om uw tijd te beheren.

Geheugen

• Organiseer uw leven, gebruik agenda’s, lijstjes en geheugensteuntjes om overzicht te houden en afspraken niet te vergeten.
• Schrijf dingen op in een notitieboekje, agenda of zet ze in uw telefoon.
• Hang briefjes op waar dit nodig is om iets niet te vergeten.

Overzicht houden

• Bedenk van tevoren wat u wilt gaan doen. Maak een plan dat u helpt bij het uitvoeren van een (ingewikkelde) handeling of activiteit. 
• Gebruik stappenplannen, eventueel op papier, zoals bijvoorbeeld lijstjes met de uitgeschreven stappen of foto's met bijschriften die u stap voor stap kunt volgen.

Plannen

• Maak een planning voor een voor u overzichtelijke periode. Een weekagenda kan hierbij ondersteunen, maar ook een prikbord of whiteboard.
• Als u een lijst met taken heeft, richt u dan op één taak tegelijk. U kunt ook de taak eventueel in kleinere stappen indelen.

Dubbeltaken

Een dubbeltaak houdt in dat u twee handelingen die uw aandacht vragen tegelijk doet. Dat kunnen twee motorische taken zijn: tegelijk iets dragen én lopen. Of een motorisch taak met iets erbij wat veel vraagt van uw denken. Zoals bij het koken. 

Als automatismen door de ziekte van Parkinson verloren gaan, kunt u bijvoorbeeld niet meer én lopen én praten tegelijk. U moet steeds even stilstaan als u wat wilt zeggen. Een ander voorbeeld is rechtop zitten bij het eten. Bij het verlies van het automatisme, zakt u weg of voorover zodra u een hap neemt. Tips die u kunnen ondersteunen:

• Zorg voor een rustige omgeving, vraag of ze u niet willen afleiden en zet uw radio of tv uit.
• Probeer zo bewust mogelijk uw taak uit te voeren, richt daar uw volledig aandacht op.
• Leg alles klaar, binnen handbereik en in de volgorde waarin u het wil gebruiken. Bijvoorbeeld bij het aankleden.
• Als u merkt dat bij staande activiteiten de dubbeltaak lastig gaat, kunt u erbij gaan zitten.
• U kunt een training volgen voor het uitvoeren van ‘dubbeltaken’ tijdens het lopen bij een fysio- of ergotherapeut.

Medicatie

Als de ziekte vordert heeft u meestal meer parkinson medicatie nodig. In een later stadium van de ziekte van Parkinson kan het moeilijk worden om de medicatie zo in te stellen dat er elk moment van de dag voldoende dopamine in uw lichaam aanwezig is. Er kunnen problemen optreden door dopamineschommelingen. Hierdoor kunt u on- en off-fases ervaren. 

In de on-fase werken de medicijnen optimaal, u beweegt beter en voelt zich prettig. In de off-fase werkt de medicatie onvoldoende of is uitgewerkt. Dit leidt tot toename van bijvoorbeeld stijfheid, traagheid, trillen, stress en angstgevoelens.

• Gebruik de on-fase zoveel mogelijk om activiteiten te doen die u graag wilt doen of nodig zijn, zoals reizen, koken en wandelen. 
• Ook bij slapen kan het belangrijk zijn om te kijken welke tijdstip voor medicatie u het beste uitkomt. Overleg dit ook met uw arts en parkinsonverpleegkundige.  
• Neem de medicatie precies op tijd, zodat de werking optimaal blijft. Let bij de inname van uw medicatie op eventuele competitie met eiwitten in uw voeding. Neem uw medicatie daarom een half uur voor of een uur na de maaltijd in. En zeker niet tegelijk met zuivel. 

Hulpmiddelen

Hieronder vindt u voorbeelden. Wilt u meer bekijken? Ga naar de uw situatie pagina over Parkinson of kijk op de Hulpmiddelenwijzer bij de activiteit die u wilt uitvoeren en filter op Parkinson.

• Agenda: Om afspraken en taken bij te houden.
• Organizer: Om taken te organiseren en niets te vergeten.
• Geheugensteuntje: Om uzelf te herinneren aan belangrijke dingen.
• Medicijndoosje, Medicijndispenser of app: Om medicijnen op tijd in te nemen.
• Smartphone of tablet: Met apps voor agenda, reminders, notities en spelletjes.
• Spelletjes: Om de hersenen te trainen, zoals Sudoku, memory of kruiswoordpuzzels.
• Voorleesboek: Om te ontspannen en de concentratie te verbeteren.